Đề cương tuyên truyền Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Trương Quang Trọng (29/5/1906 - 29/5/2026)
Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Trương Quang Trọng
(29/5/1906 - 29/5/2026)
I. KHÁI LƯỢC TIỂU SỬ VÀ QUÁ TRÌNH HOẠT ĐỘNG CÁCH MẠNG CỦA ĐỒNG CHÍ TRƯƠNG QUANG TRỌNG
1. Tiểu sử, quá trình hoạt động cách mạng và vai trò trong việc đặt nền móng thành lập tổ chức Đảng đầu tiên ở Quảng Ngãi
Đồng chí Trương Quang Trọng sinh ngày 29/5/1906 tại làng Phú Nhơn, huyện Sơn Tịnh (nay là phường Trương Quang Trọng, tỉnh Quảng Ngãi). Thuở nhỏ, Trương Quang Trọng nổi tiếng thông minh, khi vừa tròn 6 tuổi, Trương Quang Trọng học bậc ấu học ở quê nhà. Đến năm 1915, Trương Quang Trọng học Trường tiểu học Pháp - Việt ở tỉnh và được thụ huấn một nền giáo dục Tây học cơ bản. Năm 1923, Trương Quang Trọng thi đỗ vào Cao đẳng Tiểu học ở Huế, học ban Thành chung. Năm 1925, Trương Quang Trọng thi đỗ vào Khoa Y Trường Cao đẳng Đông Dương, Hà Nội.
Trong thời gian học tập ở Huế, đồng chí đã tập hợp những thanh niên yêu nước cùng chí hướng lập ra Hội học sinh Ái hữu Trung Kỳ - một tổ chức có xu hướng yêu nước, tiến bộ; học tập ở Hà Nội, đồng chí nhanh chóng tiếp xúc với nhiều chí sĩ yêu nước, với các thanh niên tiến bộ như Tôn Quang Phiệt, Phạm Văn Đồng... và tham gia Hội Phục Việt, một tổ chức tiến bộ tập hợp những trí thức yêu nước thời kỳ đó, và tích cực tham gia phong trào đòi để tang nhà cách mạng Phan Chu Trinh, đòi ân xá cụ Phan Bội Châu những năm 1925 - 1926. Do hăng hái tham gia các phong trào yêu nước, Trương Quang Trọng bị thực dân Pháp theo dõi, liệt vào danh sách những người sống ngoài vòng pháp luật, bị thực dân Pháp buộc thôi học.
Mùa hè năm 1926, Trương Quang Trọng bí mật trở về Quảng Ngãi và tham gia thành lập tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đảng. Đầu năm 1927, tổ chức yêu nước này chuyển sang Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và Trương Quang Trọng được cử làm Bí thư đầu tiên của Tỉnh bộ Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tỉnh Quảng Ngãi. Cùng năm này, Trương Quang Trọng được Tỉnh bộ cử đi dự lớp huấn luyện ở Quảng Châu (Trung Quốc).
Tháng 7-1928, sau khi dự Hội nghị đại biểu của Kỳ bộ Thanh niên Trung Kỳ ở Đà Nẵng về, Trương Quang Trọng đã bàn bạc với các đồng chí trong tỉnh bộ về việc thành lập Đảng Cộng sản để lãnh đạo cách mạng Việt Nam theo con đường cách mạng vô sản. Đây là bước ngoặt lớn đánh dấu sự phát triển về định hướng, tư tưởng làm cách mạng của các tổ chức đảng trong tỉnh.
Tháng 5-1929, đồng chí Trương Quang Trọng cùng các đồng chí Nguyễn Sĩ Sách, Nguyễn Thiệu, Võ Mai được Kỳ bộ Trung Kỳ cử làm đại biểu dự Đại hội toàn quốc của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên tại Hương Cảng (Trung Quốc). Tại Đại hội này, đồng chí đã bày tỏ nguyện vọng thống nhất các tổ chức cách mạng và tích cực ủng hộ việc thành lập An Nam Cộng sản Đảng. Ngày 22/5/1929, Trương Quang Trọng cùng Nguyễn Thiệu, Nguyễn Sĩ Sách, Phạm Văn Đồng, Phan Trọng Đình thành lập nhóm An Nam Cộng sản Đảng Trung Kỳ, xúc tiến chuẩn bị thành lập Tỉnh bộ An Nam Cộng sản Đảng ở Quảng Ngãi.
Tháng 7-1929, đồng chí Trương Quang Trọng triệu tập các đồng chí Nguyễn Nghiêm, Phạm Viết My, Đặng Tòng, Hồ Độ, Lê Trọng Kha họp tại núi Xương Rồng, xã Phổ Phong, huyện Đức Phổ (nay là xã Nguyễn Nghiêm, tỉnh Quảng Ngãi) để thông báo tình hình Đại hội của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và thảo luận, nhất trí ra quyết nghị tổ chức An Nam Cộng sản Đảng Trung Kỳ hoạt động theo đúng tinh thần của một tổ chức cộng sản, làm nhiệm vụ của Ban vận động thành lập Đảng bộ Cộng sản tỉnh Quảng Ngãi. Thực hiện đúng nghị quyết Hội nghị Tỉnh bộ tại núi Xương Rồng, Trương Quang Trọng cùng các đồng chí cán bộ, hội viên tiếp tục gây dựng nhiều tổ chức “dự bị Cộng sản”, tích cực hoạt động đấu tranh chính trị để chuẩn bị cho việc thành lập Đảng bộ Cộng sản tỉnh Quảng Ngãi.
2. Khí tiết người cộng sản đấu tranh kiên trung và sự hy sinh anh dũng tại ngục Kon Tum
Giữa lúc phong trào cách mạng Quảng Ngãi đang lên, bao công việc, bao dự định đang đòi hỏi nhà cách mạng trẻ tuổi Trương Quang Trọng phải giải quyết thì thực dân Pháp đã phát hiện và ráo riết lùng bắt. Ngày 19/8/1929, Trương Quang Trọng và 20 đồng chí của mình bị địch bắt giam, chờ xét xử. Ngày 26/10/1929, theo lệnh của thực dân Pháp, Hội đồng đề hình triều đình Huế đã đưa Trương Quang Trọng ra xét xử, kết án 9 năm tù khổ sai, 4 năm quản thúc vì tội “Âm mưu chống lại an ninh quốc gia” và giam giữ đồng chí tại nhà lao Quảng Ngãi.
Đầu năm 1931, Trương Quang Trọng, Hồ Độ, Lê Trọng Kha bị đưa vào nhà lao Quy Nhơn và tháng 6-1931 bị đày lên giam tại nhà lao Kon Tum (lao ngoài). Nhà lao Kon Tum lúc này được bổ sung thêm số cán bộ đảng viên cốt cán, trẻ tuổi, đã từng tham gia tổ chức tiền thân của Đảng, tham dự lớp huấn luyện ở Quảng Châu.
Tháng 7-1931, đồng chí Trương Quang Trọng - số tù 303 cùng các đồng chí: Hồ Độ (Quảng Ngãi) - số tù 302, Lê Viết Lượng - số tù 296, Nguyễn Huy Lung - số tù 299, Đặng Thái Thuyến - số tù 297, Ngô Đức Đệ - số tù 358 (Hà Tĩnh) thành lập Ban lãnh đạo nhà lao Kon Tum. Đồng chí Trương Quang Trọng, Nguyễn Huy Lung, Hồ Độ được phân công phụ trách xây dựng nội bộ, tư tưởng và tổ chức. Trong thời điểm này, yêu cầu đấu tranh ngày càng dâng cao, đồng chí Trương Quang Trọng đã xung phong tham gia vào Đội quyết tử gồm 12 đồng chí có tinh thần đấu tranh kiên quyết nhất và có tinh thần trách nhiệm cao nhất.
Ngày 25/9/1931, chi bộ Đảng ngục Kon Tum được thành lập do đồng chí Ngô Đức Đệ (Hà Tĩnh) làm Bí thư. Từ khi chi bộ Đảng ra đời, phong trào đấu tranh trong ngục Kon Tum được tổ chức chặt chẽ, đoàn kết và thống nhất. Và cũng từ đây, quãng đời hoạt động cách mạng của đồng chí Trương Quang Trọng rẽ sang một hướng khác, đấu tranh kiên trì, bí mật trong tù nhưng thể hiện đầy đủ khí tiết của người chiến sĩ cộng sản anh hùng.
Đầu tháng 12-1931, Ban lãnh đạo nhà lao được tin thực dân Pháp đang chuẩn bị đưa tù chính trị lên Đăk Pék lần thứ 2. Đồng chí Trương Quang Trọng cùng với các đồng chí trong Ban lãnh đạo nhà lao bí mật làm công tác tư tưởng cho anh em: “Đi Đăk Tao thì chết, mà chết một cách rất đau đớn, thê thảm, chết sau khi đã chịu trăm cay ngàn đắng. Không đi Đăk Tao thì phải liều chết, mà thà chết ở Kon Tum còn hơn”; “Trên đường đời chúng ta không phải là không hy vọng sống, nhưng vì đã đến bước cùng, ta cần phải hy sinh ít nhiều người, để mưu sự sống cho anh em. Trước cái chết, ta không nhường lại cho ai được nữa, ta phải nhận lấy, vui lòng nhận lấy để cho sau khi ta chết rồi, họa may mấy trăm anh em mới còn phương sống”.
Sáng ngày 12/12/1931, khi bọn cai ngục chuẩn bị đưa một số tù còn lại lên Đăk Pék lần 2 để làm đường 14, tất cả 40 tù nhân chạy vào phòng giam khóa chặt cửa lại và đồng thanh hô các khẩu hiệu “Không đi Đăk Pék! Không đi Đăk Pék!”, “Phải bãi bỏ chế độ bắt tù chính trị đi làm đường”, “Bãi bỏ chế độ đánh đập, bắt giết tù”… Đồng chí Nguyễn Huy Lung (số tù 299) thay mặt anh em trả lời tên đội Mou-lec lý do không đi Đăk Pék: “Lần trước bị hãm hại một cách rất tàn ác, anh em chúng tôi chết hai phần ba. Bây giờ bắt chúng tôi đi nữa cho chết hết hay sao”. Sau đó, công sứ, giám binh, nhiều binh lính kéo đến bao vây xung quanh nhà lao. Trong lao, anh em vẫn hô vang các khẩu hiệu và siết chặt hàng ngũ, đứng sắp hàng trước cửa lao, dùng gậy gộc đã chuẩn bị trước chống lại, không để cho bọn địch vào định bắt từng người đưa đi.
Theo lệnh công sứ, viên đội Mou-lec cầm súng, tiến lại cửa nhà lao gọi: “Thằng tù số 299 đâu?”. Mặc dù không phải số tù của mình, đồng chí Trương Quang Trọng vẫn dũng cảm tiến lên sát cửa, tay lần mở cúc áo, tay chỉ vào ngực mình hô dõng dạc “Le voici!” (Nó ở đây!). Tên Mou-lec bóp cò, viên đạn bắn trúng ngực, Trương Quang Trọng anh dũng hy sinh khi vừa tròn 25 tuổi.
Hành động dũng cảm nhận cái chết về mình thay cho bạn của đồng chí Trương Quang Trọng đã thúc giục anh em kiên quyết đấu tranh giành thắng lợi, người người không sợ chết, áp sát cửa hô vang “Đả đảo bắn giết dã man!”; “Phản đối đi làm đường Đăk Pék!”. Tư tưởng đấu tranh của đồng chí Trọng “Chết để sống”, “Chết một để cứu mười”, “Chết mười để cứu muôn ngàn người sau” được thể hiện một cách quyết liệt trước mặt bọn thực dân hung tàn.
Noi gương của đồng chí Trọng, đồng chí Đặng Thái Thuyến, Nguyễn Huy Lung, Lê Trọng Kha, Võ Am, Nguyễn Phi, Lương Thu Tâm, Phạm Thoan tiếp tục đứng lên đấu tranh và anh dũng hy sinh. Máu đào của đồng chí Trương Quang Trọng và những người cộng sản kiên trung, bất khuất ở ngục Kon Tum đã góp phần tô thắm thêm màu cờ Tổ quốc, góp phần buộc địch phải thay đổi chế độ lao tù hà khắc, bỏ hẳn chế độ bắn giết.
Sáng ngày 13/12/1931, số anh em tù còn lại đã tổ chức lễ truy điệu cho các đồng chí, đồng đội đã hy sinh. Biến đau thương thành hành động, những chiến sĩ cộng sản bị địch bắt, tù đày tại ngục Kon Tum càng siết chặt đội ngũ, đoàn kết chặt chẽ, đấu tranh đến cùng. Tinh thần đấu tranh anh dũng, ý chí quật cường cách mạng của các chiến sĩ cộng sản đã buộc nhà cầm quyền Pháp phải nhượng bộ từng bước. Đến tháng 12-1932, địch bỏ hẳn việc đưa tù chính trị đi làm đường 14. Tháng 4-1934, thực dân Pháp phải phá bỏ ngục Kon Tum và đưa tất cả số tù chính trị còn lại sang nhà đày Buôn Ma Thuột.
Cuộc đấu tranh của đồng chí Trương Quang Trọng và anh em tù chính trị ở ngục Kon Tum đã dập tắt “lò giết người cộng sản” của thực dân Pháp. Đây là một thắng lợi lớn trong lịch sử đấu tranh cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam, thắng lợi ấy không chỉ mang ý nghĩa chính trị tư tưởng mà còn mang ý nghĩa thực tiễn, trong cuộc đối đầu giữa những người cộng sản và thực dân Pháp và tay sai lúc bấy giờ. 95 năm trôi qua, tấm gương hy sinh oanh liệt của đồng chí Trương Quang Trọng và những người bạn tù trong cuộc đấu tranh lưu huyết ngày 12/12/1931 mãi mãi đi vào lịch sử như một biểu tượng sáng ngời về tinh thần bất khuất, kiên trung của những người chiến sĩ cộng sản chân chính, góp phần tô thắm thêm truyền thống yêu nước, đấu tranh cách mạng của đất nước Việt Nam và quê hương Quảng Ngãi anh hùng. Hiện nay, đồng chí Trương Quang Trọng đã yên nghỉ trên mảnh đất của họ tộc ở thôn Trường Thọ Tây C, phường Trương Quang Trọng, tỉnh Quảng Ngãi.
II. PHÁT HUY TRUYỀN THỐNG CÁCH MẠNG, QUYẾT TÂM XÂY DỰNG QUÊ HƯƠNG QUẢNG NGÃI PHÁT TRIỂN GIÀU ĐẸP
Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi luôn nhận thức sâu sắc rằng, những thành quả đạt được hôm nay có sự đóng góp, hy sinh to lớn của đồng chí Trương Quang Trọng, các bậc lão thành cách mạng và các thế hệ đi trước. Những cống hiến quan trọng đó đã góp phần làm nên thành tựu của tỉnh trong suốt chặng đường đấu tranh giải phóng quê hương, xây dựng và phát triển tỉnh nhà sau ngày giải phóng đến nay; đồng thời là tiền đề, tài sản tinh thần vô giá để các thế hệ hôm nay tiếp nối, gìn giữ, phát huy, xây dựng quê hương Quảng Ngãi ngày càng giàu mạnh, phồn vinh, Nhân dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
Học tập và noi gương đồng chí Trương Quang Trọng cùng các bậc tiền bối cách mạng tiêu biểu, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi quyết tâm tiếp nối, phát huy truyền thống yêu nước, ý chí cách mạng và tinh thần cống hiến cao đẹp của đồng chí; khơi dậy niềm tự hào, ý chí, khát vọng phát triển và niềm tin trong cán bộ, đảng viên và các tầng lớp Nhân dân. Đồng thời, phát huy tối đa tiềm năng, lợi thế, huy động hiệu quả mọi nguồn lực, tạo động lực mới cho phát triển nhanh và bền vững; bám sát Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I và các chủ trương, nghị quyết, kết luận, chỉ thị của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ để tổ chức thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển, phấn đấu đến năm 2030 đưa Quảng Ngãi trở thành tỉnh phát triển khá, là cực tăng trưởng quan trọng của khu vực miền Trung - Tây Nguyên.
*
* *
Kỷ niệm 120 năm Ngày sinh đồng chí Trương Quang Trọng là dịp để ôn lại cuộc đời, sự nghiệp cách mạng và những cống hiến to lớn của đồng chí đối với Đảng, quê hương và đất nước; qua đó, Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Quảng Ngãi càng thêm tự hào về người con ưu tú của quê hương đã trọn đời cống hiến cho sự nghiệp cách mạng vẻ vang của Đảng và dân tộc. Đồng chí mãi là tấm gương sáng để cán bộ, đảng viên, Nhân dân và thế hệ trẻ tỉnh nhà học tập, noi theo; tiếp thêm động lực vượt qua khó khăn, thách thức, quyết tâm xây dựng tỉnh Quảng Ngãi ngày càng phát triển giàu đẹp, văn minh, cùng cả nước vững bước tiến vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.
BAN TUYÊN GIÁO DÂN VẬN TỈNH ỦY
Theo nguồn https://quangngai.dcs.vn/
